مفهوم حقوقی وجه التزام : طبق ماده 230 قانون مدنی وجه التزام آن است. که ضمن معامله شرط شده باشد که در صورت تخلف، متخلف مبلغی به عنوان خسارت تأدیه نماید. وجه التزام ماهیتاً نوعی شرط نتیجه است. زیرا متعهد در صورت نقض عهد مدیون میشود که وجـه الـتزام را بپردازد.
وجه التزام تابع عقد اصلی است
برخی از حقوقدانان بر این عقیده هستند که وجـه التـزام همواره یک شرط مستقل است. بدین معنا که در صورت بطلان یا انحلال عقد، شرط ناظر به وجـه التـزام مستقل از عقد اصلی، معتبر خواهد بود ولی این نظر حقوقی پذیرفته نیست. زیرا وجـه التـزام اصولاً تابع عقد اصلی است. و مثلاً در صورت بطلان قرارداد یا اقاله قرارداد، وجه التزام نیز قابل مطالبه نیست. اما در فرض استثنائی که وجـه الـتـزام برای حالت بطلان قرارداد پیشبینی شده است. طبیعتاً این شرط مستقل از عقد اصلی خواهد بود.
وجه التزام ناظر بر عدم اجرا یا تأخیر در اجرای تعهد
طبق قانون مدنی وجـه الـتزام توافق طرفین در خصوص میزان مطالبه خسارت است. بنابراین همانطور که خسارت میتواند ناظر به عدم اجرای تعهد یا تأخیر در اجرای تعهد باشد. وجـه الـتزام نیز میتواند ناظر بر عدم اجرا یا تأخیر در اجرای تعهد باشد. مثلاً وجه التزامی که به صورت روزانه تعیین شده است. ناظر به تأخیر در اجرای تعهد است. ولی وجـــه الـتـزامـی که یک مبلغ مقطوع است ناظر به عدم اجرای تعهد است.
وجـه التـزام و قوه قاهره
وجـه التـزام وقتی قابل مطالبه است که نقض عهد رخ داده باشد و خسارت قابل مطالبه باشد. بنابراین در مورد تعهد به وسیله، وجــه التــزام وقتی قابل مطالبه است که اثبات شود متعهد کوشش و کاردانی متعارف را در اجرای تعهد به کار نبسته است. و در تعهد به نتیجه، اگر قوه قاهره مانع اجرای تعهد شود وجـه الـتزام قابل مطالبه نیست. استثنائاً در جایی که متعهد اجرای تعهد را تضمین کرده است وجـه الـتـزام حتی در صورت بروز قوه قاهره نیز قابل مطالبه است.
عدم اختیار دادگاه در تغییر مبلغ وجـه الـتـزام
به صراحت ماده 230 قانون مدنی دادگاه نمیتواند مبلغ وجـه الـتزام را تغییر دهد. یعنی در صورت نقض عهد، متعهد فقط و فقط باید همان مبلغ وجـه التـزام را بپردازد. حتی اگر هیچ خسارتی به متعهدٌله وارد نشده باشد یا اینکه خسارت واقعی کمتر یا بیشتر از مبلغ وجـه التـزام باشد. عمدی بودن یا نبودن نقض عهد نیز طبق قانون مدنی تفاوتی در این حکم ایجاد نمیکند. و متعهد به هر حال باید فقط همان مبلغ وجـه التـزام را بپردازد.
وجه التزام نسبت به بخش اجرا نشده تعهد
اگر بخشی از قرارداد اجرا شده باشد و بخش اجراشده مطلوبیت داشته باشد متعهد تنها به جبران بخشی از خسارت محکوم میشود. بنابراین در این حالت اگر وجـه الـتـزام نیز تعیین شده باشد دادگاه متعهد را به کل وجه التزام محکوم نخواهد کرد و صرفاً نسبت به مقدار اجرانشده حکم به وجه التزام خواهد داد.
اصل تعهد مقدم بر وجـه التـزام
اگر در قرارداد وجـه التـزام تعیین شده باشد متعهد اصولاً نمیتواند انتخاب کند که یا اصل تعهد را اجرا کند یا وجه التزام بپردازد. بلکه صرفاً موظف است اصل تعهد را اجرا کند. و در صورتی که اجرای تعهد منتفی شود آنگاه متعهد موظف خواهد بود که وجه التزام را بپردازد. اگر طرفین توافق کنند که متعهد میتواند با دادن وجه التزام از اجرای اصل تعهد معاف شود این توافق نافذ خواهد بود.
آیا وجـه التـزام میتواند بیشتر از خسارت واقعی تعیین شود؟
بله؛ مبلغ وجـه التـزام میتواند بسیار بیشتر از خسارت واقعی باشد و دادگاه امکان تعدیل و تغییر آن را ندارد. ولی اگر در قرارداد شرط شده باشد که متعهد در صورت نقض عهد، علاوه بر خسارت واقعی، مبلغی نیز به عنوان وجـه الـتزام بپردازد شرط نامشروع و باطل است. زیرا وجـه التـزام وسیله تعیین میزان خسارت است نه وسیله کسب انتفاع متعهدًله.
بدون دیدگاه