جرم مشهود و جرم غیرمشهود تعاریف و تفاوت ها : جرم مشهود به شرایطی اشاره می کند که جرم در انظار عمومی و در مقابل چشم نیروی انتظامی و یا ضابطان قضایی به وقوع می پیوندد. در چنین وضعیتی امکان کتمان حقیقت و انکار جرم وجود ندارد و به وقوع پیوستن آن محرز و قطعی است. اهمیت این مساله از آنجایی آغاز می شود که رسیدگی به این دسته از جرایم فوریت دارد. به همین دلیل حداقل تشریفات قانونی و رسمی برای رسیدگی به آن اعمال می گردد. این موضوع می تواند با تبعات و آثار حقوقی گسترده ای همراه باشد که از جهات مختلفی قابلیت بررسی دارد.
نحوه ی ارتکاب جرم یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین عوامل در روند رسیدگی و تعیین مجازات به شمار می رود. جرم مشهود ریشه ی فقهی دارد و در فقه امامیه به تفصیل محل بحث و بررسی واقع گردیده است.
- به نظر شما جرم مشهود علاوه بر مجازات، چه تبعات منفی دیگری به همراه دارد؟
- آیا مصادیق جرم مشهود را می شناسید؟
در ادامه با وکیل فرنیان همراه باشید
تعریف جرم مشهود
جرم به مجموعه اعمال و رفتارهایی اشاره می کند که حاصل انجام فعل و یا ترک فعلی هستند که قانون صراحتا بر جرم انگاری آن تاکید دارد و مجازات های مشخصی را برای آن پیش بینی نموده است. در یک دسته بندی کلی جرم به دو دسته ی مشهود و غیرمشهود تقسیم می شود.
جرم مشهود به اوضاع و احوالی اشاره می کند که جرم در معرض دید عموم مردم و در انظار عمومی جامعه صورت پذیرفته است. همچنین افرادی نظیر دادستان، بازپرس، ضابطین قضایی، پلیس،نیروی انتظامی، نیروهای بسیج و سایرین شاهد وقوع آن بوده اند. ادله و شواهد کافی برای اثبات این دسته از جرایم کاملا مشخص و در دسترس هستند. از این رو نیازی به اثبات و احراز جرم از سوی متهم نیست.
در رابطه با موضوع جرم مشهود مسائلی نظیر حضور شاهد، وقوع جرم در انظار عمومی و آشکار بودن شواهد و مدارک اثبات جرم از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. در چنین شرایطی جرم در مقابل دید همه به وقوع پیوسته و از این رو به هیچ وجه قابل انکار نیست. این موضوع به اثبات جرم و دستگیری سریع مجرم کمک می کند و ابهامات پرونده به حداقل میزان ممکن می رسد. برای مثال: شخصی که در خیابان و در مقابل دید عموم مردم اقدام به چاقوکشی و قتل دیگری می نماید، عمل وی جرم مشهود تلقی می گردد.
جرم غیرمشهود چیست؟
جرم غیرمشهود در خفا و دور از چشم دیگران رخ می دهد. به عبارت دیگر کسی شاهد وقوع آن نیست. همچنین جرایم غیرمشهود عمدتا مشمول مرور زمان می شوند. این موضوع اثبات جرم را با چالش های بسیار دشواری همراه می نماید. در چنین شرایطی بایستی اثبات جرم از طریق ادله اثبات دعوی صورت پذیرد . بنابراین باید شواهد و ادله ی قوی و محکمی در این زمینه وجود داشته باشد. امکان انکار جرم غیرمشهود از سوی متهم در هر شرایطی وجود دارد و امری دور از انتظار نیست. تشریفات قانونی رسیدگی به چنین جرایمی بسیار طولانیست و گاه پرونده چندین سال جریان دارد.
مصادیق و انواع جرم مشهود
بر اساس ماده ی 45 آیین دادرسی کیفری مصادیق و شرایط کلی جرم مشهود را به شرح زیر است:
- جرم در مقابل دید ضابطان دادگستری واقع گردد. همچنین مأموران یادشده بلافاصله در محل وقوع جرم حضور یابند و یا آثار جرم بلافاصله پس از وقوع آن قابل مشاهده باشد.
- فرد بزه دیده و یا دو نفر یا بیشتر که ناظر وقوع جرم بودهاند، حین وقوع جرم یا بلافاصله پس از وقوع آن، شخص معینی را به عنوان مرتکب جرم معرفی نمایند.
- بلافاصله پس از وقوع جرم، علائم و آثار جرم به صورت واضح مشخص باشد. همچنین اسباب و ادله جرم در تصرف متهم یافت شود و یا تعلق اسباب و ادله یادشده به متهم اثبات گردد.
- بلافاصله پس از وقوع جرم، متهم قصد فرار داشته یا در حال فرار باشد یا بلافاصله پس از وقوع جرم دستگیر شود.
- جرم در منزل یا محل سکونت افراد اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشد و شخص ساکن، در همان حال یا بلافاصله پس از وقوع جرم، ورود مأموران را به منزل یا محل سکونت خود درخواست نماید.
- متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، خود را معرفی نموده و به انجام جرم اعتراف نماید.
- متهم ولگرد باشد و در آن محل نیز به ولگردی سوء شهرت داشته باشد.
تبصره 1
چنانچه جرایم موضوع بندهای (الف)، (ب)، (پ) و (ت) ماده (۳۰۲) این قانون به صورت مشهود واقع شود، در صورت عدم حضور ضابطان دادگستری، تمام شهروندان میتوانند اقدامات لازم را برای جلوگیری از فرار مرتکب جرم و حفظ صحنه جرم به عمل آورند. (این مساله عمدتا مختص جرایم سنگین و توأم با خشونت نظیر قتل و سرقت مسلحانه است.)
تبصره 2
ولگرد کسی است که مسکن و مأوای مشخص و وسیله معاش معلوم و شغل یا حرفه معینی ندارد.
وظایف ضابطین در جرایم مشهود
علنی بودن و مشهود بودن جرم مشهود امکان انکار آن را از بین می برد و این موضوع روند رسیدگی به جرم را سرعت می بخشد. در چنین شرایطی نیاز به طرح شکایت از سوی شاکی خصوصی نیست و موضوع به صورت فوری و مستقیم مورد بررسی و رسیدگی قرار می گیرد. همچنین اثبات جرم به سادگی صورت می پذیرد و مجرمیت فرد محرز است. از سوی دیگر ادله ی اثبات جرم و سایر مدارک مورد نیاز برای اثبات آن محیاست. در یک مفهوم کلی تشریفات رسمی و قانونی رسیدگی به پرونده در حداقل میزان ممکن تعریف می شود. رسیدگی به جرایم مشهود در وقت فوق العاده صورت می پذیرد و روند دادرسی بسیار کوتاه تر می شود.
در رابطه با جرم مشهود ضابطین قضایی و دادستان وظیفه دارند که ضمن حفظ ادله، شواهد و آثار جرم گزارشی کاملی در این زمینه تهیه کرده و به تمامی جزئیات دقت نظر داشته باشند.
چنانچه جرم صورت پذیرفته در صلاحیت دادگاه صالح آن منطقه نباشد، دادستان منطقه موظف است که ضمن تحویل متهم به حوزه ی قضایی صالح و انجام تمامی اقدامات مورد نیاز برای حفظ آثار جرم، گزارش کاملی در این زمینه تنظیم نموده و به دادگاه قضایی صالح ارسال نماید.
در رابطه با ارتکاب جرم مشهود از سوی اطفال زیر 18 سال، ضمن دستگیری طفل متهم و تهیه ی گزاش کامل در این زمینه، ضابطین قضایی موظف هستند طفل را به دادگاه اطفال و مراکز اصلاح و تربیت اطفال معرفی نمایند.
انجام مشاوره حقوق
جرایم مشهود به طرز قابل توجهی امنیت و نظم عمومی جامعه را زیر سوال می برند. متاسفانه در سال های اخیر شاهد موارد متعددی در این زمینه بوده ایم. قانونگذار با رویکردی سختگیرانه و البته استثنایی از طریق اجازه ی مداخله ی عمومی در کنار اختیاراتی که به ظابطان دادگستری اعطا گردیده در صدد حمایت از بزه دیدگان و جامعه برآمده است.
بایستی توجه داشت که تمامی این اختیارات صرفا ناظر به مواردیست که جرم مشهود علنی و مشخص است. البته چنین امری نبایست موجبات تعدی به حقوق سایر افراد جامعه شود.
برای مثال: در شرایطی که عمل صورت پذیرفته از سوی اشخاص منطبق با هیچ یک از قوانین و مقررات کیفری نباشد، موضوع جرم مشهود نیز منتفیست و کسی حق مداخله و یا دستگری شخص را ندارد.
حضور یک وکیل توانمند و باتجربه می تواند مسیر پرونده ی شما را به درستی تعیین کند و ضمن جلوگیری از تضییع حقوق شما، بهترین نتایج ممکن رقم می خورد.
برای کسب اطلاعات بیشتر و انجام مشاوره حقوقی تخصصی در این زمینه با فرنیان فر وکیل پایه یک دادگستری در تماس باشید.
سوالات مهم
آیا در جرم غیرمشهود پلیس حق بازداشت فوری دارد؟
خیر. حق بازداشت به استناد دستور کتبی از سوی مقام قضایی امکان پذیر است.
چنانچه پلیس عملی را به اشتباه جرم مشهود تشخیص دهد و وارد عمل شود قانون چگونه رفتار می کند؟
در صورت تشخیص اشتباه از سوی پلیس به علت نقض حقوق شهروندی و تعدی از حدود قانون، تعقیب انتظامی یا کیفری در انتظار مامور خواهد بود.
جرایم اینترنتی در ردیف کدام دسته از جرایم مشهود و یا غیرمشهود قرار دارند؟
با توجه به گستره ی وسیع جرایم اینترنتی در سال های اخیر ، به جهت بررسی های فنی و تخصصی جرایم اینترنتی را بایستی در ردیف جرایم غیرمشهود قرار داد.
بدون دیدگاه